Sommige islamieten maken helemaal geen afbeeldingen van levende dingen. Minder strenge stromingen mogen dat wel. Maar als moslim mag je geen afbeeldingen maken van het gelaat van de profeet, omdat hij altijd benadrukte dat hij maar een mens was en hij niet wilde dat men hem zou gaan aanbidden in plaats van God. Als hij wordt afgebeeld, is dat daarom ook altijd met een witte sluier voor zijn gezicht. Niet omdat hij heilig is, maar om de aandacht van hem weg te leiden zodat men zich alleen op God richt.

Dus wat doen de gelovigen? Ze noemen de spotprenten blasfemie – d.w.z. godslastering – en onder het uitroepen van ‘God is groot’ steken ze ambassades in brand en gaan er onschuldige mensen dood. De cartoons waren er volgens mij niet op gericht om de persoon van Mohammed te verheerlijken. En spot heeft de profeet tijdens zijn leven genoeg over zich heen gekregen zonder dat hijzelf daar aanstoot aan nam.

Het midden-Oosten is nu aan hun middeleeuwen bezig, met hun eigen heksenvervolgingen en kruistochten. Ik hoop op een spoedige islamitische renaissance! Ik wil terug naar de oude islam, de beschermer van wetenschap en filosofie. (Zonder de islam waren we Plato echt vergeten.)

Hendrik Werkman was een vriend van mij grootouders. Hij was een groningse kunstenaar die een week voor de bevrijding door de Duitsers is terechtgesteld omdat hij, die zelf niet joods was, tijdens de bezetting de Chassidische Legenden had geillustreerd en gedrukt.

Dit is de laatste prent van het boek: De engel van den laatsten troost. Het verhaal erbij gaat over de Baalshem die de opdracht krijgt een een valse messias te ontmaskeren. Hij vindt een jonge herder met een zuivere ziel, Moshe genaamd, en instrueert hem. Maar de jongen faalt.

En dit zijn de laatste drie zinnen van het verhaal:
“Maar toen de Baalshem in het dal stond, voelde hij een arm om zijn hals. En toen hij zich omkeerde zag hij den engel van den strijd met stralend voorhoofd en lieflijke wenkbrauwen. De engel legde ook de andere arm om zijn hals en kuste hem. En Israel ben Eliezer zag, dat deze de engel des doods is, die heet de wederbrenger. En het zien van dezen troostte hem.”

Ik ken Werkman alleen uit de verhalen die mijn vader over hem vertelde, en die heeft hem alleen als klein jongetje gekend. Mijn familie zegt, dat Werkman in de dagen voor zijn terechtstelling de verhalen van de Baalshem aan zijn celgenoot verteld heeft om hem te troosten. Ik denk eigenlijk dat Werkman in zichzelf deze Moshe herkende. En ik hoop dat hijzelf in zijn laatste momenten een hand op zijn schouder heeft gevoeld.

“Veel mensen willen God aankijken met de ogen waarmee ze een koe aankijken, en ze willen van God houden zoals ze van een koe houden. Daarvan hou je wegens de melk en de kaas en omwille van je eigen nut. Zo doen ook al die mensen die van God houden om uiterlijke rijkdom en innerlijke troost; die houden niet echt van God maar van hun eigenbelang.”