Dit
zijn Kohlbergxe2x80x99s stadia van moreel denken, stadium 6 is overigens niet afdoende empirisch vastgesteld. Gek genoeg is stadium 7 wel aangetoond. Ik laat de consequenties over aan de filosofen, maar Kohlberg heeft zelfmoord gepleegd in het jaar dat hij hier achter kwam. We weten niet of dat hierom was, of om andere redenen. Mocht hij, zoals hijzelf geloofde, in stadium 6 gefunctioneerd hebben, en deze ontdekking was daarvoor de aanleiding, dan was zijn zelfdoding een categorisch imperatief. Wow!
Pre-conventioneel
1. Gehoorzaamheid en straf georixc3xabnteerd (xe2x80x9cHoe kan ik strafvermijden?xe2x80x9d) Kleine kinderen,psychopaten, autoritaire regimes. Gericht op de directe consequenties vanje handelen voor jou zelf. Korte termijn. Hoe zwaarder de straf, hoe erger dusde daad was. Bovendien is er geen realisatie dat andermans standpunt kanverschillen van dat van jou.
2. Eigenbelang georixc3xabnteerd (xe2x80x9cWat heb ik daaraan?xe2x80x9d) Kinderen, antisociale personen, moreel relativisme. Juist gedrag wordtgedefinieerd in termen van eigenbelang. Er is geen loyaliteit of intrinsiekrespect voor anderen. Andermans belangen worden alleen gerespecteerd als ze heteigen belang ook bevorderen, zoals in een xe2x80x9cWin-win situatiexe2x80x9d of xe2x80x9cvoor wat hoort watxe2x80x9d. Het maatschappelijkbelang is nog niet in beeld.
Conventioneel
3. Interpersoonlijke afspraken en conformisme (xe2x80x9cIk moetbraaf zijn.xe2x80x9d) Adolescenten, jeugdbendes,platteland, feodale regimes. Hier breekt het besef door van de sociale roldie je in de gemeenschap vervult. Respect van en voor anderen is afhankelijkvan hoe goed je die rol vervult. Eergevoel, dankbaarheid en de gulden regel:xe2x80x9cwat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander nietxe2x80x9d bepalen hetgedrag. Buitenstaanders en non-conformisten verdienen geen respect. Schaamte iseen belangrijke drijfveer om je aan de regels te houden.
4. Autoriteit en het handhaven van de sociale orde (xe2x80x9cIkgedraag mij zoals het hoort.xe2x80x9d) Volwassenheid,stedelingen, fundamentalisme. Het is belangrijk om je aan de wet te houden,want de wetten en regels houden de samenleving in stand. Wie de wet overtreedtbrengt daarmee andere mensen op het verkeerde idee. Het individu isondergeschikt aan de groep en het begrip xe2x80x98schuldxe2x80x99 gaat een rol spelen. Etiquettewordt een sociaal smeermiddel.
Tussenstadium
4+ Maatschappijkritiek (xe2x80x9cDe wet is onredelijk,dus ik hoef mij er niet te houden.xe2x80x9d) Bohemiens,activisten,individualisme. Onvrede met het arbitraire karakter van wettenen regels leidt tot een schijnbare terugval naar stadium 2, maar is in feiteeen opstap naar stadium 5.
Postconventioneel
5. Sociaal contract orixc3xabntatie (xe2x80x9cHet grootste goed voor demeeste mensen.xe2x80x9d) Hoger opgeleiden, democraten,utilitarisme. Individuele mensen hebben individuele behoeften. Wetgeving iseen sociaal contract. Het sluiten van compromissen en besluitvorming door demeerderheid zijn onvermijdelijk om met tegengestelde belangen om te gaan.
6. Universele ethische principes (xe2x80x9cHandel altijd volgensuitgangspunten waarvan jij wilt dat ze die een universele wet zouden zijn.xe2x80x9d) Kantxe2x80x99s categorische imperatief. Kohlberg had grote moeite om mensen tevinden die hier consequent in zijn. Uitgaande van abstracte redenaties,pure praktische rede, kun je tot universele ethische principes komen. Democratiemoet niet alleen maar de meerderheid behagen, maar wetten dienen rechtvaardig ennoodzakelijk te zijn. Daarmee zal er automatisch consensus over bestaan.
Gepostuleerd zevende stadium
Transcendente moraliteit of kosmische orixc3xabntatie (xe2x80x9cFarao onderhoudtMaxc3xa2t, de kosmische orde.xe2x80x9d) Stoxc3xafcijnen, zenmeestersen mystici. Dit stadium koppelt moreel redeneren aan een bovenmenselijkperspectief. Er is een universeel ordenend principe in de kosmos. Moraliteitbestaat uit handelen in overeenstemming met de manier waarop de werkelijkheid er uit zou kunnen zien als de mensheid een universeel perspectief zou heben en alle mensen alle consequenties van hun daden konden overzien.